Vocabulario do carro galego

LÉXICO DO CARRO GALEGO.


ABETOALLAS, ABETOLLAS                                                                           
ACICARRO, CAMBÓN,RANQUEIRO, BOEIRA, BUEIRA Peza con forma de gallo, coa parte cóncava hacia fóra, sirve para soster as canizas.
ADIVAL Corda longa que se usa para atar e suxeitar a carga do carro.
AFUNGADOIRO, REFUNGADOIRO Cada un dos catro tarugos de madeira que hai debaixo do chedeiro para amarrar o adival.
AIXEDA Conxunto das dúas chedas do carro.
AMORADOIRO, AMORIADOIRO Parte do eixo xunto coa rosca e a pivida.
APEADEIRAS, APEADOIRAS,APEARAS, APEARES, APIARES, BARBILLAS, CÁDIGAS, CÁXIGAS, CIBELAS, LADRIZOS, PEALLAS, PIOGAS, PIONGAS, XANGOS. As dúas correas de coiro que se amarran as puntas das cangalleiras do xugo e pasan por debaixo do pescozo do bois.
APELADOIRAS, APELADOIROS, DENTOIRAS. Cuñas que apretan as treitoiras entre as que xira o eixo do carro. Cuñas que colgan das chedas e manteñen o eixo nos cárceres.
ARGOIA
ARILLA
BESTELLIDA
BETOQUE Cravo grande co que se suxeita a lamia nos carros.
BORRÓNS, CHAVETA Pasadores de madeira que atravesan os extremos do eixo por fóra das rodas para suxeitalas a este.
BOTOALLA, BOTOALLO, CABEZALLA, CABEZALLO, COUCE. Lanza do carro que se sitúa entre os bois.
BRAZÓNS Extremo da eixeda, dende a mesa de atrás até o seu remate.
BRIGUEIRA Cada unha das catro barras dentadas con que se suxeita o xugo.
BURAS Buratos nas chedas onde entran o fungueiros.
CABRITA
CÁCERES Entalla nas cangalleiras do xugo onde se aseguran os apeares.
CADEA Planchas de madeira que unen as chedas.
CADECHO
CAINZO, ADRAL Paredes do carro feitas de varas de bimbio ou castiñeiro entretecidas nos estadullos.
CAMALLÓN, CAMELLA Os 3 dentes da parte superior da peza principal do xugo.
CAMBA As dúas pezas semicirculares da roda.
CAMBRÓN, CAMBRIÓN
CANCILLÓNS As dúas pezas que se cravan na parte inferior de cada banda do carro.
CANGA, CANGÓN Peza de madeira que suxeita as chedas do carro á cabezalla.
CANGALLAS, CANGALLEIRAS, CANCILES, CANSILES As catro barras que atravesan o xugo de arriba abaixo.
CANIZA, CANIZO Tapas, dianteira e traseira, do carro.
CANSTRÓS
CANTADEIRAS,COUCELLÓN, COUCÓN, CROUCEIRAS, CROUCÓN, CROUCOCEIRAS, CANTADOIRAS. Peza asentada debaixo do chedeiro onde encaixan as dentoiras.
CAPIO
CAZOLETA Peza de madeira debaixo do chedeiro.
CELLO
CEPO
CONTRARRELLAS As dúas pezas que reforzan as rodas.
CORRE Vara retorta introducida na cabezalla para reforzala.
COSTELAS Pezas do caínzo.
As dúas pezas semicurvas asentadas sobre o eixo para evitar que gaste as chedas.
CRUCETA
CUEIRA
CUÑAS, CUÑOS
CHADEIRO, CHEDEIRO, CHIDEIRO Conxunto de pezas que forman o leito do carro.
CHAMBARIL, CHAMBERIL, CHAMBERICO,CHANCIL Pau vertical de apoio que sostén o carro parado baixo a cabezalla.
CHANTÓN, ESPITA Cravos que suxeitan a lamia ás cambas.
CHAVELLAS, CHAVELLUCO Pasador de madeira que suxeita o xugo á cabezalla.
CHEDAS Cada un dos longueiros laterais que entran no armazón do chedeiro.
CHERCAS As catro pezas de ferro do carro situadas detrás das rellas.
DENTOIRAS, APELADOIRAS, APOLADOIRAS, CUÑAS, TILLAS, TREITOIRAS, XUNTOIROS. Pezas do extremo do eixo.
DIANTEIRAS
EIXO, EIXE
EMPATÍAS Especie de "ombreiras" que teñen as chedas preto da cabezalla.
ENTORTAS
ESPIGO
ESTADULLO, ESTADEO, FUEIRO, FUNGUEIRO, FUMEIRO, FIÑEIRO
ESTREPIA, TREPIA, CAINZA, TREPIEIRO
FREOS
FURA Burato aberto no milde.
GALLOS  
GATOS
LADRAIROS, LADRAIS, RIPA Táboas cambadas que se colocan sobre as chedas e entre os estadullos.
LAMIA Peza de ferro coa que se recubre o canto das rodas.
LORO, PÉRTEGA Correa forte que suxeita o carro ao xugo para xunguir o bois.
MIL, MILDE, MINLE, MIÓN, MIÑÓN Traveseiro que suxeita as cambas da roda.
OLLAL Burato aberto no milde.
OUCICARRO, RANQUEIRO Forquiña de madeira na unión cabezalla-chedeiro e que suxeita a carga.
PAINZAS
PAELLAS
PENDAÑO
PENLE Parte do eixo que se estreita nos extremos e entra no ollal do milde.
PIVIDA
PONTES
PUGAS
RECADÉN
RELLAS Pasadores de carballo o milde e as cambas asegurándoas.
RODA
RODEIRA, RILLEIRA Marca da roda no solo.
RODEIRO
ROSCA
SOBRERRELLAS Pasadores de ferro que unen o milde e as cambas da roda.
SOLIÑO, TIMOA Pau que une dúas "yuntas" nun carro.
TRASEIRA
TRAVESAS
TRAVESEIRA
TRENLA
VÍOS
XABESUGUEIRO
XUGO
XUNTOIRAS
ZUNCHOS Pezas con dúas abrazadeiras que sirven par suxeitar o milde.

Bibliografía utilizada:
Diccionario Galego-Castelán. X.L. Franco Grande. Ed. Galaxia